«Stjerner og ekskrementer»: en analyse av Jens Bjørneboes to «episke» skuespill (Til lykke med dagen og Fugleelskerne)

Karolina Drozdowska

Abstrakt


Celem rozprawy „«Stjerner og ekskrementer»: en analyse av Jens Bjørneboes to «episke» skuespill (Til lykke med dagen og Fugleelskerne)” („«Gwiazdy i ekskrementy»: analiza dwóch sztuk «epickich» Jensa Bjørneboe (Til lykke med dagen i Fugleelskerne)”) jest przedstawienie spojrzenia norweskiego pisarza na teatr i dramat, z szczególnym uwzględnieniem jego fascynacji twórczością Bertolta Brechta oraz inspiracji, którą Bjørneboe z tej twórczości czerpał. Rozprawa stanowi próbę odpowiedzi na pytanie, czy dwie „brechtowskie” sztuki norweskiego pisarza w istocie można nazwać „epickimi”, a jeśli tak, to na ile brechtowskie założenia zostały do nich przez Bjørneboe bezrefleksyjnie zaimplementowane, a na ile twórczo przetworzone. Punktem wyjścia jest analiza teoretycznych tekstów norweskiego pisarza, ilustrujących jego złożony stosunek do Brechta: od początkowego sceptycyzmu, poprzez zachwyt, do zniechęcenia i rozczarowania. Bjørneboe był dla Bechta pełen uznania, ale nie akceptował jego marksizmu i niedostatecznie, jego zdaniem, humanistycznego spojrzenia na człowieka. Po tym teoretycznym wstępie następuje analiza struktury sztuk Fugleelskerne i Til lykke med dagen, w której elementy takie jak: songi, komizm, manipulacja czasem i przestrzenią oraz organizacja fizycznej przestrzeni scenicznej badane są pod kątem tego, czy i w jaki sposób przyczyniają się do wywołania tak zwanego efektu wyobcowania (Verfremdungseffekten), kluczowego elementu dla brechtowskiego teatru epickiego, oraz tego, w jaki sposób tak wywołany efekt oddziałuje na widza. Okazuje się, że w przypadku obu sztuk można mówić o swoiście rozumianym efekcie wyobcowania, w norweskiego pisarza nie prowadzi on jednak – tak jak u Brechta – do zniesienia emocjonalnej identyfikacji widza z tym, co dzieje się na scenie. Analiza prowadzi do stwierdzenia, że teatru Bjørneboe nie można nazwać „epickim” w „klasycznym”-brechtowskim rozumieniu tego terminu, jest to bowiem teatr niemarksistowski, nierewolucyjny, po części także metafizyczny i emocjonalny. Takie odejście od brechtowskich norm – przy jednoczesnym zachowaniu typowych dla jego teatru zabiegów technicznych – nie jest jednak błędem czy wynikiem braku zrozumienia brechtowskich zasad przez norweskiego pisarza, ale świadomym działaniem Jensa Bjørneboe (pisarza osadzonego dużo silniej w klasycznej europejskiej tradycji literackiej niż w rewolucjonizmie Brechta), który dążył do osiągnięcia czegoś, co nazwać możemy „epickim teatrem emocjonalnym”. Bjørneboe wprowadza tym samym nową jakość do teatru norweskiego i – co za tym idzie – do teatru europejskiego.



REDAKTOR NACZELNY / EDITOR-IN-CHIEF Prof. UG, dr hab. Hieronim Chojnacki (Uniwersytet Gdański, Polska / University of Gdańsk, Poland)

ADRES REDAKCJI / EDITORIAL BOARD OFFICE Uniwersytet Gdańsk, Wydział Filologiczny, Neofilologia ul. Wita Stwosza 51, PL 80-308 Gdańsk E-mail: Sekretarz Redakcji dr Karolina Drozdowska: kdrozdowska@gmail.com

WYDAWCA / PUBLISHER Uniwersytet Gdański, Wydział Filologiczny, Polska / Faculty of Languages, University of Gdańsk, Poland

© Copyright by the Authors and Editorial Board

Publikacja finansowana ze środków na utrzymanie potencjału badawczego Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Gdańskiego. This journal is sponsored by the Faculty of Languages, University of Gdańsk, Poland.

ISSN 1230-6053 (print)