К вопросу о хронологизации русских заимствований в польском языке

Daniel Dzienisiewicz, Piotr Wierzchoń, Filip Graliński

Abstrakt


On the chronologization of Russian loanwords in Polish

Abstract

The article discusses the results of chronological research conducted on a group of
Russian loanwords in Polish. The analyzed loanwords have been selected on the basis
of their frequency in texts with the use of the Odkrywka system (the largest corpus
of the 19th and 20th century Polish) developed by researchers from the Institute of
Linguistics and the Laboratory of Information Systems at Adam Mickiewicz University
in Poznań. Only the units with the frequency of over three occurrences per one
million words have been included in the analysis. In the article, fundamental theoretical
issues related to linguochronologization are outlined, the earliest records of the
analyzed units are presented and the examples of the antedated units are discussed.
Moreover, selected variant forms are described from the perspective of their occurrence
frequency.

Key words
linguochronologization, photodocumentation, corpus linguistics, Russian loanwords
in Polish, orthographic variants

Резюме

В статье предпринимается попытка представить результаты лингвохронологизационного анализа, проведенного на группе избранных русских заим-
ствований в польском языке. Заимствования были отобраны на основании их
текстовой частотности с помощью системы Odkrywka (букв. Oбнаружка), самого большого корпуса польского языка XIX и XX вв., созданного сотрудниками
Института языкознания и Лаборатории информационных систем в Университете им. Адама Мицкевича в Познани. Анализу подвергнуты лишь те единицы,
средняя частотность которых свыше трех употреблений на один миллион слов.
В статье описаны некоторые теоретические проблемы, связанные с лингвохронологизацией, представлены самые ранние употребления слов, а также указаны примеры передатировки некоторых, уже имеющихся метрик слов. Кроме того,
некоторые вариативные формы слов в данной статье описаны с перспективы их
частотности в текстах.

Ключевые слова
лингвохронологизация, фотодокументация, корпусная лингвистика, русские
заимствования в польском языке, орфографические варианты

Abstrakt

Przyczynek do chronologizacji rosyjskich zapożyczeń w języku polskim

W artykule zaprezentowano rezultaty analizy lingwochronologizacyjnej przeprowadzonej
na grupie wybranych rosyjskich zapożyczeń w polszczyźnie. Zapożyczenia zostały
wyselekcjonowane na podstawie ich częstości w tekstach przy pomocy systemu
Odkrywka, stanowiącego jednocześnie największy korpus języka polskiego XIX i XX
w., stworzonego przez pracowników Instytutu Językoznawstwa i Pracowni Systemów
Informacyjnych Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Analizie zostały
poddane wyłącznie jednostki o frekwencji przekraczającej trzy wystąpienia na milion
słów. W artykule opisano niektóre teoretyczne zagadnienia związane z lingwochronologizacją, przedstawiono najwcześniej odnalezione świadectwa użycia badanych rusycyzmów, jak również wskazano wyrazy, których datacje zostały przesunięte. Ponadto ustalono frekwencję niektórych form wariantywnych.

Słowa kluczowe
lingwochronologizacja, fotodokumentacja, językoznawstwo korpusowe, rosyjskie zapożyczenia w polszczyźnie, warianty ortograficzne

Bibliografia


Dubisz S. (red.). Uniwersalny słownik języka polskiego. T. 14. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003.

Graliński F. Polish digital libraries as a text corpus. [W:] Proceedings of 6th Language & Technology Conference. Red. Z. Vetulani, H. Uszkoreit. Poznań: Fundacja Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2013, s. 509–513.

Iwanowski M. Fotoaddenda do leksykografii polskiej. Warszawa: BEL Studio, 2009.

Joachimiak-Prażanowska J. Rusycyzmy w Kurierze Wileńskim (1925–1939). „Acta Baltico-Slavica” 2010, XXXIV, s. 1245.

Joachimiak-Prażanowska J. Sowietyzmy w polszczyźnie Kuriera Wileńskiego (1924–1939). „Acta Baltico-Slavica” 2004, XXVIII, s. 53–61.

Karaś H. Rusycyzmy słownikowe w polszczyźnie okresu zaborów. Warszawa: Elipsa, 1996.

Kuroczycki T., Rzepka W. R. Zapożyczenia leksykalne z języka rosyjskiego we współczesnej polszczyźnie pisanej. „Studia Rossica Posnaniensia” 1978, vol. 10, s. 107–115.

Małek E. Ku fotoleksykografii. Łódź: Instytut Rusycystyki Uniwersytetu Łódzkiego, 2008.

Pihan-Kijasowa A. Leksykalne zapożyczenia rosyjskie w najstarszych pamiętnikach polskich zesłańców. [W:] Ad perpetuam rei memoriam. Profesorowi Wojciechowi Ryszardowi Rzepce z okazji 65. urodzin. Red. J. Migdał. Poznań: Poznańskie Studia Polonistyczne, 2005, s. 313–325.

Smółkowa T. Red. Nowe słownictwo polskie. Materiały z prasy lat 1985–1992. Cz. I: A–O. Kraków: Instytut Języka Polskiego, Polska Akademia Nauk, 1998.

Wawrzyńczyk J. Nowe słownictwo polskie. Fikcje i fakty. Warszawa: Instytut Informacji Naukowej i Studiów Bibliologicznych Uniwersytetu Warszawskiego, 1999.

Wawrzyńczyk J. Słownictwo nowopolskie. Redatacje. Warszawa: Katedra Lingwistyki Formalnej Uniwersytetu Warszawskiego, 2011.

Wawrzyńczyk J. Słownik Bibliograficzny Języka Polskiego. T. 1–10. Warszawa: BEL Studio, 2013.

Wierzchoń P. Dlaczego fotodokumentacja? Dlaczego chronologizacja? Dlaczego emendacja? Instalacja gazowa, parking podziemny i odległość niezerowa. Poznań: Instytut Językoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2009.

Wierzchoń P. Fotodokumentacja 3.0. „Język. Komunikacja. Informacja” 2009, vol. 4, s. 63–80.

Wierzchoń P. Fotodokumentacja. Chronologizacja. Emendacja. Teoria i praktyka weryfikacji materiału leksykalnego w badaniach lingwistycznych. Poznań: Instytut Językoznawstwa Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza, 2008.

Wierzchoń P. Torując drogę teorii lingwochronologizacji. „Investigationes Linguisticae” 2010, vol. XX, s. 105–185.

NPFP. [Online:] (26.09.2016).

Redatacje. Nieregularnik Leksykograficzny Jana Wawrzyńczyka i Piotra Wierzchonia. [Online:] (26.09.2016).




REDAKTOR NACZELNY / EDITOR-IN-CHIEF Prof. UG, dr hab. Katarzyna Wojan (Uniwersytet Gdański, Polska / University of Gdańsk, Poland)

ADRES REDAKCJI / EDITORIAL BOARD OFFICE Uniwersytet Gdańsk, Wydział Filologiczny, Neofilologia ul. Wita Stwosza 51, PL 80-308 Gdańsk E-mail: finkw@univ.gda.pl; marta.noinska@ug.edu.pl

WYDAWCA / PUBLISHER Uniwersytet Gdański, Wydział Filologiczny, Polska / Faculty of Languages, University of Gdańsk, Poland

© Copyright by the Authors and Editorial Board

Publikacja finansowana ze środków na utrzymanie potencjału badawczego Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Gdańskiego. This journal is sponsored by the Faculty of Languages, University of Gdańsk, Poland.

ISSN 2392-3644 (online), ISSN 2449-6715 (print)