О ЛАТИНИЗАЦИИ РУССКОГО ПИСЬМА В XVIII–XIX ВВ.; 38-50

Alesia Narloch

Abstrakt


The evolution of emotive proper names in Russian language
from XVII till XIX c.

The article deals with a wide range of problems related to perception and interpretation of emotive proper names which existed in the Russian Language of 17–19 centuries. This type of language units requires special background knowledge in the sphere of emotive meanings which can be positive, negative or ambivalent. Emotive proper names are based on national stereotypes; that is why they are capable to render linguacultural information containing typical evaluations. In order to understand the evaluative system represented in Russian language, linguists should analyze emotive proper names from the aspects of space and time, and these principles of analysis enable us to expose evolutionary processes both in the range of emotive proper names and in the manner of their use.

O latynizacji pisma rosyjskiego w XVIII–XIX wieku

Pismo rosyjskie oparte na cyrylicy służy nie tylko do zapisu języka rosyjskiego, lecz także wskazuje na ścisły związek z tradycją bizantyjsko-słowiańską (Słowianie prawosławni posługiwali się pismem greckim, przekształconym później w cyrylicę, a Słowianie, którzy zetknęli się z obrządkiem rzymskim, posługiwali się pismem łacińskim). Celem niniejszego artykułu jest prześledzenie wybranych faktów historycznych z XVIII–XIX wieku, dotyczących tzw. latynizacji pisma rosyjskiego. W wyniku reformy graficznej, przeprowadzonej w latach 1708–1710 przez cara Piotra I, pojawił się nowy typ pisma — grażdanka. Litery grażdanki były zbliżone formą do łacinki. Grażdanką drukowano księgi świeckie, cyrylicą — księgi cerkiewne. Rozwój języka rosyjskiego sprawił, że część liter starej cyrylicy stała się bezużyteczna. W XVIII wieku z rosyjskiej grażdanki wyeliminowano niektóre znaki, jednak część zbędnych liter (których użycie regulowały skomplikowane i przestarzałe zasady ortograficzne) pozostała. Jednym ze sposobów tzw. uproszczenia pisowni rosyjskiej było przejście na alfabet łaciński. Latynizacja pisma rosyjskiego w XIX wieku (projekty K.M. Kodinskiego i W.G. Bielinskiego) była ściśle związana z okcydentalizmem (zapadniczestwem) i w kręgach słowianofilskich spotkała się z dezaprobatą.

Pełny tekst:

Bez nazwy PDF

Bibliografia


Bartoszewska J. Графика восточнославянских и польского языков. Gdańsk: Wydawnictwo Uniwersytetu Gdańskiego, 2004.

Brzezina M. Propozycje zastosowania grażdanki do języka polskiego z drugiej połowy XIX wieku. [W:] Słowianie wschodni. Między językiem a kulturą. Red. A. Bolek, A. Fałowski, B. Zinkiewicz-Tomanek. Kraków: Wydawnictwo Bohdan Grell i córka, 1997, с. 161–167.

Белинский В.Г. Упрощение русской грамматики. Uproscenie ruscoi grammatichi. Сочинения К.М. Кодинского. Санкт-Петербург, 1842 [В:] Eго же. Полное собрание сочинений. В 13 томах. Т. 9. Москва: Издательство АН СССР, 1955, с. 328–345.

Бодуэн де Куртенэ И. Польскій язык сравнительно с русским и древне-церковно-славянским. Пособіе для практических занятій по «сравнительной граматикѣ славянских языков» и для самообученія. Санкт-Петербург 1912, с. 118. [Online]

books/171384/read#page5> (23.11.2013).

Виноградов В.В. Очерки по истории русского литературного языка XVII– ХІХ веков. Изд. 3-е. Москва: Высшая школа, 1982.

Гречулевич В. Образцы польского языка в прозе и стихах для русских: Рец. «Журнал Министерства народного просвещения» 1853. № 4, с. 1–23.

Григорьева Т.М. Три века русской орфографии (XVII–XX вв.). Москва: Элпис, 2004.

Григорьева Т.М. Латиница против кириллицы и vice versa. [В:] Кириллица-латиница-гражда-

ница: Коллективная монография. Отв. ред Т.В. Шмелева. Великий Новгород: Новгород-

ский государственный университет им. Ярослава Мудрого, 2009, с. 136–151.

Григорьева Т.М., Осипов Б.И. От старой азбуки до современного алфавита. [В:] Кириллицалатиница-гражданица: Коллективная монография. Отв. ред. Т.В. Шмелева. Великий Нов-

город: Новгородский государственный университет им. Ярослава Мудрого, 2009, с. 12–20.

Грот Я.К. Спорные вопросы русского правописания от Петра Великого доныне. — [В:] Eго же: Филологические разыскания. Санкт-Петербург, 1873, с. 459–668.

Иванова Ф.В. Современный русский язык. Графика и орфография. Изд. 2-е, перераб. и доп. Москва: Просвещение, 1976.

Истрин В.А. 1100 лет славянской азбуки. Москва: Наука, 1963.

Кадинский К.М. Отрывок из грамматических заметок. «Маяк» 1842. T. 1. Кн. 2, c. 124–126.

Кадинский К.М. Преобразование и упрощение руского правописания. Санкт-Петербург, 1857.

Кознева Л.М.. Латиница и русское письмо. [В:] Кириллица-латиница-гражданица: Коллективная монография. Отв. ред. Т.В. Шмелева. Великий Новгород: Новгородский государственный университет им. Ярослава Мудрого, 2009, с. 128–136.

Ламанский В.И. Геополитика панславизма. Сост., предисл., комментарии Ю.В. Климаков.

Отв. ред. О.А. Платонов. Москва: Институт русской цивилизации, 2010.

Лингвистический энциклопедический словарь. Ред. В.Н. Ярцева. Москва: Советская энциклопедия, 1990.

Павленко Н.А. История письма. Учебное пособие для филологического факультета вузов. Изд.

-е, перераб. и доп. Минск: Вышэйшая школа, 1987.

Сумароков А.П. О правописании. Полное собрание всех сочинений в стихах и прозе. Т. Х., Москва, 1782.

Тредиаковский В.К. Разговор между чужестранным человеком i Россiйскiм об ортографii старiнной i новой i о всем что прiнадлежiт к сей матерii. СПб., 1748.

Яковлев Н. За латинизацию русского алфавита. «Культура и письменность Востока» 1930,

т. 6, с. 27. [Online] (26.05.2007).




REDAKTOR NACZELNY / EDITOR-IN-CHIEF Prof. UG, dr hab. Katarzyna Wojan (Uniwersytet Gdański, Polska / University of Gdańsk, Poland)

ADRES REDAKCJI / EDITORIAL BOARD OFFICE Uniwersytet Gdańsk, Wydział Filologiczny, Neofilologia ul. Wita Stwosza 51, PL 80-308 Gdańsk E-mail: finkw@univ.gda.pl; marta.noinska@ug.edu.pl

WYDAWCA / PUBLISHER Uniwersytet Gdański, Wydział Filologiczny, Polska / Faculty of Languages, University of Gdańsk, Poland

© Copyright by the Authors and Editorial Board

Publikacja finansowana ze środków na utrzymanie potencjału badawczego Wydziału Filologicznego Uniwersytetu Gdańskiego. This journal is sponsored by the Faculty of Languages, University of Gdańsk, Poland.

ISSN 2392-3644 (online), ISSN 2449-6715 (print)