NABÓR TEKSTÓW DO NUMERU O (POP)LITERATURZE

Jak czytać (pop)literaturę?

 

W 2017 r. minie 20 lat od ukazania się w Wydawnictwie Uniwersytetu Gdańskiego książki Anny Martuszewskiej „Ta trzecia”. Problemy literatury popularnej, bodaj pierwszej w Polsce pracy, która
w kompleksowy sposób, z perspektywy teorii, podejmowała temat literatury przeznaczonej dla masowego czytelnika. Jej autorka stawia pytanie o to, jak badać tę specyficzną materię literacką, jakie są jej cechy szczególne. Spiera się i zastanawia, czy ekspansja literatury rozrywkowej oznacza konieczność powstania nowej poetyki i odrzucenia tradycyjnych narzędzi opisu. Pyta o to, kim
i jaka jest rola twórców literatury popularnej i jej odbiorców. Analizuje topikę i charakterystyczne typy bohaterów, a w ostatnim rozdziale wybiega niejako w przyszłość, zaglądając do popularnych horoskopów.

Wówczas, w pierwszym rozdziale swej książki, badaczka czuła się w obowiązku wytłumaczyć, czym kusi poważnego literaturoznawcę „ta trzecia” – kultura popularna. Ale dziś to pytanie wydaje się mieć postać pytania retorycznego, bardzo szybko bowiem uzmysłowiliśmy sobie, że głoszony niejako równolegle przez Marię Janion zmierzch romantycznego paradygmatu oznaczał narodziny paradygmatu nowego – masowego (określenie Przemysława Czaplińskiego).

Po upływie 20 lat z pewnością znacznie więcej wiemy o literaturze i kulturze popularnej. Rosnąca liczba książek i artykułów związanych z tą dziedziną wiedzy jest tylko jednym, bynajmniej nie najważniejszym symptomem tego stanu rzeczy. Ale czy rzeczywiście wszystkie stawiane w „Tej trzeciej” pytania i problemy znalazły rozwiązanie?

W przygotowywanym przez redakcję naszego pisma monograficznym numerze Jak czytać (pop)literaturę? chcielibyśmy do nich wrócić, dokonując swoistego bilansu zysków i strat, analizując szanse i zagrożenia, jakie wiążą się z wykształcaniem się społeczeństwa ludycznego, jak ongiś twierdził James Combs.

Wierzymy, że tak nakreślony obszar refleksji otwiera możliwość przemyślenia na nowo wielu fundamentalnych kwestii, np.:

  • Metodologicznych problemów wynikających z badania tekstów literackich, ze szczególnym uwzględnieniem literatury popularnej.
  • Statusu i sytuacji literatury wysokiej w okresie dominacji kultury audiowizualnej; relacji łączących literaturę wysoką i popularną fundowanych poprzez strategie asymilacyjne i/lub – przeciwnie – praktyki wzajemnego oporu i dystansu. W grę wchodziłby więc tu problem rzekomego bądź rzeczywistego zacierania granic między tymi oboma obiegami kultury.
  • Roli literatury popularnej w przedstawianiu współczesnej rzeczywistości, jej wpływu na kształtowanie kulturowych wyobrażeń o świecie, historii etc.
  • Nowych praktyk czytania (literatury wysokiej i popularnej), które uwzględniałyby marginalizowane dotąd, a związane z ludycznym paradygmatem odbioru kategorie, emocjonalnego odbioru – napięcie, zagadka, nastrój, immersja;
  • Nowych lub na nowo zdefiniowanych form i sposobów interpretacji takich, jak np.: ciekawość, nuda, szybkość lektury, szok etc., służących analizie zarówno tekstów wysokoartystycznych, jak i popularnych.
  • Problemu (ewentualnych) zmian wynikających z nowego sposobu rozumienia kategorii, podmiotowości, tożsamości.
  • Problemu (ewentualnych) zmian zachodzących na polu estetyki i aksjologii literackiej, wynikających z dominacji paradygmatu ludycznego.

 

Oczekujemy zarówno na prace teoretyczne, artykuły będące interpretacją wybranych utworów
i zjawisk, jak i eseje nawiązujące do przewodniego tematu numeru. Nadsyłane teksty powinny mieć wielkość co najmniej 0,5 arkusza wydawniczego.

 

Zgłaszane prace prosimy przesyłać na adres: jednak.ksiazki@gmail.com